Quan điểm: Thị trường phần cứng đóng băng có thể tái định hình ngành game

Lẽ ra đây phải là thời điểm thị trường máy chơi game console đón nhận một luồng sinh khí mới đầy mạnh mẽ. Trải qua sáu năm của một thế hệ phần cứng, cùng với sự ra mắt của một trong những tựa game được mong đợi nhất mọi thời đại chỉ trong vài tuần tới, các hãng nắm giữ nền tảng đáng lẽ phải tận dụng cơ hội này.

Họ cần mở rộng tập khách hàng hiện có, thu hút thêm những người dùng vốn đã chần chừ xuống tiền suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, bất chấp tình trạng khan hiếm nguồn cung của mẫu PS5 Pro đẩy giá lên mức ngang ngửa thị trường chợ đen, bức tranh tổng thể qua các dữ liệu phân tích lại vô cùng ảm đạm. Số liệu mới nhất từ Circana cho thấy doanh số phần cứng Xbox tính đến tháng Tám đã giảm 33%, chạm mức thấp kỷ lục. PlayStation cũng chứng kiến mức sụt giảm 25%, ghi nhận thành tích tệ nhất kể từ năm 2013, thời điểm chạm đáy ngay trước thềm ra mắt PS4 khi thị trường vẫn đang nín thở chờ đợi một hệ máy mới.

Nguyên nhân của tình trạng này không có gì bí ẩn. Mức giá trung bình để một người tiêu dùng sở hữu PlayStation trong năm nay lên tới 597 USD. Cần nhớ rằng phiên bản thuần kỹ thuật số của hệ máy này từng ra mắt vào năm 2020 với giá chỉ 399 USD. Dường như không ai kỳ vọng vào bất kỳ sự cải thiện nào trong năm tới. Hầu hết các nhà phân tích đều đặt niềm tin một cách thận trọng vào năm 2028 như một cột mốc để thị trường dần khôi phục lại trạng thái bình thường. Đó là thời điểm mà chuyên gia Mat Piscatella từ Circana hy vọng giá cả sẽ bình ổn, đồng thời dự báo của S&P Global cũng cho thấy doanh số máy chơi game toàn cầu có thể bắt đầu phục hồi.

Đương nhiên, nhu cầu giải trí và chơi game sẽ không biến mất chỉ vì doanh số console lao dốc. Ngay cả khi thị trường đang phải gồng mình chống chọi với những điều kiện khắc nghiệt do cuộc khủng hoảng linh kiện phần cứng tạo ra, một câu hỏi quan trọng cần được đặt ra là nhu cầu thực sự của người dùng sẽ dịch chuyển về đâu. Nếu các dòng máy chơi game chuyên dụng tự đẩy mình ra khỏi tầm với của nhóm khách hàng mục tiêu, họ sẽ tìm đến nơi nào để thỏa mãn đam mê?

Điểm đến đó chắc chắn không phải là những dàn máy tính cá nhân cấu hình cao, nơi mà cuộc khủng hoảng giá cả thậm chí còn cắn xé dữ dội hơn so với thị trường console. Tuần qua, nhiều báo cáo chưa được Nvidia xác nhận cho biết dòng card đồ họa RTX 5090 dường như đã bị ngừng sản xuất, khi công ty quyết định dồn toàn bộ sản lượng chip GB202 cho các dòng card máy trạm RTX Pro mang lại biên độ lợi nhuận hấp dẫn hơn nhiều. Việc ngừng sản xuất thực chất chỉ là một rào cản mang tính kỹ thuật đối với đại đa số người dùng, bởi lẽ trong suốt năm qua, một chiếc 5090 đã có giá trị ngang ngửa một chiếc ô tô nhỏ. Mức giá bán lẻ của sản phẩm này đã vượt mốc 5.000 USD, so với con số 1.999 USD tại thời điểm ra mắt. Các dòng card tầm thấp hơn hay thậm chí là thế hệ card 40-series cũ cũng thường xuyên được định giá lên tới vài nghìn USD.

Có thể tình hình sẽ bắt đầu tháo gỡ được nút thắt vào năm 2028, nhưng cũng có khả năng bối cảnh này sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm sau đó. Không ai dám chắc chắn điều gì. Do vậy, để có cái nhìn đa chiều, hãy thử đặt ra một giả thuyết bi quan và xem nó sẽ dẫn chúng ta đi về đâu. Giả sử các thiết bị chơi game chuyên dụng, bao gồm cả máy console lẫn card đồ họa rời, đơn giản là nằm ngoài khả năng chi trả của người tiêu dùng trong vài năm tới, hoặc thậm chí là cho đến hết thập kỷ này. Vậy điều đó sẽ thực sự tác động thế nào đến nền công nghiệp game?

Câu trả lời thực chất lại đơn giản đến bất ngờ. Nếu phần cứng mới trở nên đắt đỏ một cách vô lý, thì chính những thiết bị mà người dùng đang sở hữu, hoặc những thiết bị họ sẵn sàng mua vì các mục đích thiết yếu khác ngoài game, sẽ trở thành nền tảng quan trọng nhất. Nếu đi theo mạch tư duy này, chúng ta sẽ thấy vô số những hệ lụy thú vị dần lộ diện.

Hệ lụy đầu tiên và dễ thấy nhất lại đang nghiêng hẳn lợi thế về phía Sony. Đây là một nhận định có phần kỳ lạ khi hãng vừa ghi nhận mức doanh số PlayStation chạm đáy thấp nhất trong 13 năm qua. Tuy nhiên, Sony hoàn toàn không đưa ra những quyết sách giống như một công ty đang chìm trong khủng hoảng doanh số và khao khát giành lại khách hàng. Cách thức họ ra quyết định cũng như phương pháp tiếp cận với các đợt tăng giá cho thấy nội bộ hãng hiểu rất rõ tình thế này không hoàn toàn bất lợi đối với họ.

Phần cứng đắt đỏ vô hình trung lại củng cố vị thế độc tôn của nền tảng người dùng PS5. Sony đã xuất xưởng hơn 95 triệu máy. Mặc dù con số này hiện chỉ tăng trưởng một cách nhích từng chút một, nhưng nó cũng sẽ không suy giảm. Hơn nữa, hoàn toàn không có triển vọng về việc một đối thủ nào khác tung ra thị trường những phần cứng mới với mức giá đủ tính sát thương để phá vỡ vị thế thống trị đó. Những áp lực đang bóp nghẹt doanh số phần cứng hiện tại cũng sẽ cản bước PS6 khi hệ máy này ra mắt, bởi lẽ chẳng ai mong muốn nhìn thấy mức giá khổng lồ của một cỗ máy thế hệ mới mang trong mình cấu hình bộ nhớ tối tân. Nhưng chính những áp lực đó lại đóng băng thị trường ở hiện tại, giữ vững ngôi vương cho PS5 tại phòng khách của mọi nhà chừng nào sự đóng băng này còn tiếp diễn.

Mô hình kinh doanh của Sony vốn dựa trên sự chuyển đổi nhịp nhàng sang các nền tảng phần cứng mới. Đó có lẽ vẫn là ưu tiên hàng đầu của hãng. Nhưng khác với Microsoft, một cái tên đang rất cần sự chuyển giao thế hệ để có cơ hội thiết lập lại ván cờ, Sony không chịu bất kỳ áp lực nào phải gượng ép quá trình đó. Hãng đã tách biệt thành công bài toán lợi nhuận ra khỏi bài toán doanh số bán phần cứng. Minh chứng là bộ phận game của họ đã ghi nhận mức lợi nhuận hoạt động kỷ lục vào năm ngoái, bất chấp số lượng máy bán ra sụt giảm. Nếu một cuộc chuyển giao thế hệ trơn tru không thể diễn ra, Sony vẫn hoàn toàn vui vẻ thu lợi nhuận trong nhiều năm tới nhờ vào doanh số bán phần mềm, dịch vụ đăng ký PlayStation Plus và doanh thu kỹ thuật số từ tệp khách hàng khổng lồ hiện có. Ngược lại, Microsoft không hề có được sự xa xỉ đó khi vẫn đang loay hoay xoay chuyển một thương hiệu đầy sóng gió, và chắc chắn họ sẽ thấy một thị trường đóng băng như thế này là điều vô cùng khắc nghiệt để đương đầu.

Dù vậy, chính tư duy đó cũng mang đến những hệ lụy kém phần thoải mái hơn rất nhiều cho Sony nói riêng và các hệ máy console nói chung. Nếu thiết bị mà bạn đang có sẵn trong tay là thứ quyết định luật chơi, thì cỗ máy tính hiệu năng cao phổ biến nhất trên toàn cầu hiện nay chính là điện thoại thông minh. Với tư cách là thiết bị mang tính cá nhân và được sử dụng với cường độ cao nhất, đây cũng là món đồ duy nhất khiến người tiêu dùng sẵn sàng cắn răng chi trả những khoản tiền khổng lồ để nâng cấp thường xuyên.

Thị trường game di động hiện tại đã vô cùng đồ sộ, nhưng từ lâu nó vẫn bị xem là một thế giới tách biệt hoàn toàn với giới game thủ cốt lõi. Điều này không được đảm bảo sẽ duy trì mãi mãi. Các tựa game như Fortnite hay Genshin Impact đã xóa nhòa ranh giới giữa nền tảng di động và các hệ máy chuyên dụng truyền thống một cách cực kỳ hiệu quả. Cùng với đó, một làn sóng dịch chuyển âm thầm đang diễn ra ngay tại vùng ven của thị trường di động, đưa ngày càng nhiều những trò chơi có chiều sâu cùng mô hình kinh doanh truyền thống trở lại với mảnh đất này.

Những ví dụ như các bản chuyển thể Resident Evil của Capcom hay phiên bản di động của Warframe vẫn chưa thể thay đổi hoàn toàn cục diện thị trường, nhưng sự chuyển mình đã âm ỉ cháy từ lâu. Khi mà phần cứng console và PC đạt đến một bức tường rào cản về giá trị, sự phủ sóng rộng rãi của những chiếc điện thoại cấu hình mạnh sẽ ngày càng khó bị phớt lờ. Việc kết nối điện thoại với màn hình tivi, ghép nối với một tay cầm và thưởng thức những tựa game có quy mô tương đương console là điều hoàn toàn khả thi ở thời điểm hiện tại, dẫu cho đôi lúc còn đôi chút rườm rà. Chỉ cần một vài tinh chỉnh về trải nghiệm người dùng cùng sự thôi thúc mạnh mẽ từ nhu cầu thực tế, phương thức này sẽ nhanh chóng trở thành một thói quen giải trí vô cùng bình thường.

Hơn nữa, câu chuyện này còn mang một chiều kích mang tầm toàn cầu. Có hàng trăm triệu người chơi tại các thị trường đang phát triển, những người sẽ không bao giờ sở hữu một chiếc máy console bất chấp giá cả ra sao. Họ thường nằm ở vị trí rất thấp trong danh sách ưu tiên của các ông lớn ngành game, bởi lẽ doanh thu bình quân trên mỗi người dùng ở các khu vực này quá nhỏ bé nếu so với Bắc Mỹ, Châu Âu hay Nhật Bản. Tuy nhiên, nếu người chơi tại những thị trường giàu có cũng bắt đầu bị trói buộc vào thiết bị nằm gọn trong túi quần của họ, toàn bộ phương trình sẽ thay đổi. Một trò chơi được thiết kế ưu tiên cho khán giả di động bỗng chốc có cơ hội thực sự chạm đến sức hút toàn cầu, thay vì chỉ là một phiên bản rút gọn của một tác phẩm được nhào nặn riêng cho chiếc hộp nằm trong phòng khách mà hầu hết những người có tiềm năng chơi game sẽ chẳng bao giờ chạm tay tới.

Di động có lẽ không phải là kẻ hưởng lợi duy nhất từ sự bùng nổ nhu cầu chơi game trên các thiết bị có sẵn. Dù phải thừa nhận rằng có vô số những dự đoán lạc quan đến mức sai lệch về việc kỷ nguyên chơi game trên nền tảng Mac cuối cùng cũng đến, nhưng quả thực rất khó để làm ngơ trước sự phổ biến của các dòng máy tính xách tay Apple trong nhóm khách hàng trẻ tuổi. Đây cũng chính là những đối tượng luôn khao khát tìm kiếm trải nghiệm giải trí ngay trên phần cứng họ đang sở hữu. Mac luôn sắm vai phụ trong bức tranh ngành game, phần lớn là do bản thân Apple đã nhiều lần bỏ lỡ cơ hội một cách đáng tiếc. Thế nhưng giờ đây, những nền tảng cơ bản của thị trường đang trở nên mạnh mẽ đến mức dù Apple có tiếp tục vụng về đi chăng nữa, họ cũng không thể đánh mất hoàn toàn cơ hội vàng này.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc các thiết bị mang chip Apple Silicon đang bùng nổ doanh số mạnh mẽ trong giới sinh viên và người trẻ những năm qua nhờ chất lượng phần cứng xuất sắc cùng mức giá cực kỳ cạnh tranh, một điều hiếm thấy ở Apple. Công cụ hỗ trợ cũng đang bắt kịp với thời đại. Một dự án mã nguồn mở mới ra mắt mang tên NotProton đã mang những đoạn mã quan trọng từ công cụ Proton của Valve lên nền tảng macOS. Dự án này cũng kích hoạt tính năng Steam Play dường như đã bị ngủ quên trong bộ cài đặt Steam dành cho Mac, cho phép các tựa game Windows chạy trực tiếp từ thư viện Steam thông qua phần mềm CrossOver.

Chúng ta đã từng chứng kiến những gì Proton làm được cho cộng đồng chơi game trên Linux và hệ máy Steam Deck. Nếu Valve quyết định biến một công cụ tương tự trở thành giải pháp chính thức, với những đoạn mã đang ngủ yên cho thấy họ ít nhiều đã nghĩ đến điều đó, thì đây có thể là chìa khóa mở bung cánh cửa cho các game thủ Mac. Điểm sáng lớn nhất là các nhà phát triển thậm chí không cần phải đánh cược rủi ro và tốn kém chi phí để đưa trò chơi của họ lên nền tảng Mac một cách trực tiếp.

Xâu chuỗi tất cả những yếu tố này lại, chúng ta đang đứng trước một thị trường có thể sẽ tự tái định tâm xoay quanh một hệ sinh thái thiết bị và nền tảng hoàn toàn khác biệt so với những gì chúng ta từng quen thuộc chỉ trong vài năm ngắn ngủi. Người ta thường có xu hướng coi những cuộc khủng hoảng kiểu này như một sự gián đoạn tạm thời của vòng quay kinh doanh thường nhật. Họ tin rằng sau vài năm thắt lưng buộc bụng, giá cả sẽ bình ổn, PS6 cùng các đối thủ cạnh tranh sẽ xuất hiện và mọi thứ lại quay về quỹ đạo vốn có. Tuy nhiên, tình trạng này càng kéo dài, thói quen của người tiêu dùng càng dần thích nghi với những nền tảng thay thế. Một sự thoái lui hoàn hảo về trạng thái bình thường ban đầu sẽ ngày càng trở nên xa vời. Những thói quen được hình thành trong suốt ba hay bốn năm không thể đơn giản là bốc hơi vào không khí. Các quy trình phát triển vốn đã được tái cấu trúc để phục vụ cho nền tảng mục tiêu mới cũng không thể xóa bỏ. Và quan trọng nhất, những người chơi chợt nhận ra chiếc điện thoại hay máy tính xách tay họ đang có sẵn là quá đủ tốt cũng sẽ không dễ dàng quay lưng lại với chúng.

Hiện tại, Sony vẫn có thể tự an ủi mình bằng ý nghĩ rằng một thị trường đóng băng chính là một thị trường đóng băng trong sự thống trị tuyệt đối của PS5. Nhưng rủi ro lớn nhất là nếu sự lạnh lẽo này kéo dài quá lâu, cảnh quan cuối cùng trồi lên từ dưới lớp băng vĩnh cửu ấy sẽ bị biến đổi mãi mãi.