Vị thế độc tôn của Steam trên thị trường PC khó bị lật đổ

Đó là liệu có bất kỳ thế lực nào, ở bất kỳ nơi đâu, có khả năng đánh bại Steam trên chính sân chơi mà họ đang làm chủ hay không.

Để tìm lời giải cho bài toán này, giới chuyên gia đã tìm đến Emmanuel Rosier, giám đốc mảng tình báo thị trường tại công ty phân tích và nghiên cứu Newzoo. Trong những tuần vừa qua, ngày càng có nhiều nhà phát triển mổ xẻ và tranh luận về sức ảnh hưởng khổng lồ của Valve đối với mảng game PC. Họ đặt vấn đề về cách Valve vươn lên đỉnh cao, tác động từ sự thống trị của Steam đối với cộng đồng người chơi lẫn giới làm game, cũng như tính khả thi của kịch bản miếng bánh thị phần của Steam bị thu hẹp đáng kể.

Trên thực tế, thị trường không hề thiếu các nền tảng phân phối thay thế. GOG vẫn là một bến đỗ tuyệt vời cho những tựa game đặc thù, trong khi chuyên gia Rosier cũng chỉ ra thành công của nhiều trình khởi chạy nội địa tại khu vực châu Á. Thậm chí Battle.net giờ đây cũng đã bán The Witcher, Itch.io thì đa dạng như một hộp sô-cô-la nhiều hương vị, và Epic Games Store vẫn đang nỗ lực định hình bản sắc riêng. Thế nhưng, tất cả những cái tên kể trên đều chưa đủ sức đe dọa ngôi vương của Steam.

Đánh giá về cục diện hiện tại, ông Rosier cho rằng người dùng gần như không thể né tránh Steam vào lúc này. Ông ví von thị trường giống như một quả lắc đồng hồ không ngừng dao động, và chúng ta đang ở ngay trong kỷ nguyên huy hoàng nhất của Steam. Khoảng một đến hai thập kỷ trước, các ông lớn phát hành từng quyết tâm xây dựng nền tảng phân phối PC cho riêng mình, để rồi cuối cùng hầu hết đều phải ngậm ngùi quay lại vạch xuất phát. Điển hình như EA hay Ubisoft đều đã phải thỏa hiệp, và ngay cả Blizzard cũng đành đưa Overwatch lên kệ Steam. Chính vì quỹ đạo quả lắc này, vị chuyên gia từ Newzoo khẳng định chưa thấy bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy các nhà phát hành lớn sẽ một lần nữa dứt áo ra đi để độc quyền trên nền tảng của riêng họ.

Một ẩn số lớn trong bức tranh này chính là Microsoft cùng dự án mang tên Xbox Project Helix. Thông qua thương vụ thâu tóm Activision Blizzard, Microsoft hiện đang nắm trong tay Battle.net, và hệ máy chơi game thế hệ tiếp theo của họ được định vị như một thiết bị lai PC. Người dùng có thể chơi game PC trên Helix, nhưng khả năng vận hành Steam trên cỗ máy này vẫn còn bỏ ngỏ. Hình hài thực sự của hệ sinh thái Microsoft tới nay vẫn là một dấu hỏi lớn.

Có một nghịch lý thú vị là sức mạnh tuyệt đối của Steam lại bắt nguồn từ chính sự thống trị của nó. Đây là kết quả cộng hưởng từ thói quen người dùng và những khoản đầu tư tích lũy theo thời gian. Mức độ khó khăn để truất ngôi Steam thực sự đang tăng dần qua từng năm. Điều này gợi nhớ đến lời thừa nhận xót xa của lãnh đạo Microsoft Phil Spencer khi cho rằng Xbox đã để thua PlayStation trong một thế hệ tồi tệ nhất. Việc để người dùng xây dựng một thư viện nội dung số đồ sộ trên nền tảng của đối thủ sẽ khiến nỗ lực lôi kéo họ rời đi trở nên vô vọng.

Giới quan sát nhận định rằng, ngay cả khi một nền tảng hoàn hảo hơn Steam xuất hiện vào ngày mai, mang đến mức chia sẻ doanh thu hấp dẫn hơn cho nhà phát triển và tính năng vượt trội cho người chơi, đám đông vẫn sẽ ngần ngại trải nghiệm. Đơn giản vì họ đã quá gắn bó với Steam, nơi lưu giữ toàn bộ tài sản kỹ thuật số của họ. Ông Rosier giải thích thêm rằng sức mạnh cốt lõi của cửa hàng Steam hiện tại nằm ở tính kết nối. Khi toàn bộ bạn bè và kho game của một người đều hội tụ tại đó, việc thuyết phục họ chuyển sang mua sắm trên một nền tảng xa lạ là rào cản vô cùng lớn. Bất kỳ đối thủ nào muốn nghênh chiến với Steam đều phải kiến tạo được một trải nghiệm thực sự đột phá để thuyết phục cộng đồng di cư.

Nhìn ở một góc độ khác, quyền định đoạt cuộc chơi hoàn toàn nằm trong tay Valve. Chỉ khi nào Steam tự mắc sai lầm, các đối thủ mới có cơ hội lật ngược thế cờ. Hơn thế nữa, Valve đang nắm giữ một vũ khí bí mật mà gần như mọi đối thủ trong lịch sử đều ao ước. Đó là mô hình công ty tư nhân. Việc không phải chịu áp lực từ các cổ đông về chỉ tiêu tăng trưởng hay giá trị vốn hóa giúp Steam toàn tâm toàn ý ưu tiên trải nghiệm người dùng và gìn giữ nhân tài. Đáng kinh ngạc hơn, tỷ suất lợi nhuận trên mỗi nhân sự của họ vẫn đủ sức làm bẽ mặt nhiều gã khổng lồ công nghệ đại chúng trên thế giới. Chính sách thu phí ba mươi phần trăm doanh thu từ các giao dịch trên nền tảng đã góp phần tạo nên thành quả này. Bỏ qua những tranh cãi xung quanh việc liệu mức phí này có thực sự xứng đáng hay các tựa game nhỏ nên được hưởng ưu đãi tốt hơn, không thể phủ nhận mô hình kinh doanh của Steam đang vận hành vô cùng trơn tru.

Chừng nào Valve vẫn duy trì tư cách độc lập và không lên sàn chứng khoán, họ có thể giữ một tham vọng nhất định nhưng sẽ không bị cuốn vào những mục tiêu áp lực thái quá. Nhờ đó, giới lãnh đạo có thể kiên định với các quyết sách đặt người chơi lên hàng đầu nhằm thu phục lòng trung thành của cộng đồng. Quan điểm này hoàn toàn trùng khớp với nhận định của cựu lập trình viên Kiaran Ritchie từ Epic Games, khi anh khẳng định nền móng của Steam đã cắm quá sâu vào thị trường. Valve thực sự không thể gục ngã trừ khi chính họ tự hủy hoại bản thân bằng một sai lầm mang tính lịch sử. Trong một diễn biến liên quan nhằm bảo vệ hệ sinh thái vững chắc đó, Valve hiện cũng đang tích cực khuyến cáo các nhà phát triển ngừng phụ thuộc vào một cơ chế duy nhất để tránh nạn sao chép bằng AI, đồng thời mạnh tay trình báo các hành vi tống tiền tới cơ quan chức năng.